Rijksoverheid

Voorkom financieel misbruik van ouderen.
Leer hier de risico’s herkennen en wat je kunt doen.

Voorbereiden op de toekomst

We worden allemaal ouder. En vaak komt het voor dat we dan afhankelijk worden van anderen voor huishoudelijk werk, verzorging of financiële zaken. Dit brengt risico’s met zich mee.
Lang niet alle ouderen zijn kwetsbaar, maar het is belangrijk om mogelijke risico’s tijdig te signaleren. Wanneer we de risico’s herkennen, kunnen we deze met ouderen bespreken.

Wanneer loopt iemand risico?

Er zijn meerdere redenen waardoor ouderen kwetsbaar worden. Vaak heeft het te maken met afhankelijkheid van anderen, dit kan worden veroorzaakt door:

Onwetendheid

Veel ouderen zijn niet goed bekend met internet bankieren en digitale betaalwijzen. Ook is er vaak binnen een relatie een taakverdeling geweest, waarbij een van de partners de geldzaken en administratie regelde. Dus laten ze hun financiële zaken en/of administratie door een ander doen.

Mentale beperkingen

Het komt voor dat een oudere te maken krijgt met dementie of een hersenbloeding of dat het geheugen achter uit gaat. Hierdoor zijn ze zelf vaak niet meer in staat om hun financiële zaken zelf te regelen.

Fysieke beperkingen

Ouder worden gaat vaak gepaard met fysieke beperkingen. Denk hierbij aan slechter zien, horen of lopen. Dit zorgt ervoor dat ze hun financiële zaken aan anderen moeten overdragen of dat iemand met hun pinpas de boodschappen moet doen.

Sociale beperkingen

Fysieke beperkingen kunnen ook tot een sociale beperking leiden. Doordat ze slecht ter been zijn missen kunnen ouderen contacten buitenshuis missen. Ook ouderen die hun partner verliezen en rouwen kunnen sociaal geïsoleerd raken, hierdoor zijn ze vaak minder alert en lopen ze een groter risico op financieel misbruik.

Wat kun je doen om financieel misbruik te voorkomen?

Het is voor ouderen goed om tijdig over financiële zaken na te denken. Wie gaat bijvoorbeeld de financiën beheren als de oudere dit zelf niet meer kan? En hoe worden de boodschappen betaald als naasten of familieleden dit voor de oudere doen?

Checklist

Download de checklist en vul deze samen met een oudere in. De vragen geven inzicht in hoe de financiën zijn geregeld. Bijvoorbeeld: wie doet wat? En: zijn er wel bepaalde afspraken gemaakt? De antwoorden laten op een overzichtelijke manier zien wat er wel en niet is geregeld. Zo wordt duidelijk welke zaken aandacht vragen. Op basis hiervan kan in overleg met naasten, de bank of een notaris besloten worden welke zaken vastgelegd moeten worden om het risico op financieel misbruik te beperken.

Download de checklist (PDF-formaat, 494Kb). PDF bestanden kunnen worden geopend met behulp van het gratis programma Adobe Reader.

Boodschappenrekening

Misbruik begint vaak met kleine bedragen die extra gepind worden. Denk samen met de oudere na over een aparte rekening waar bijvoorbeeld automatisch € 50,- per week op gestort wordt en rood staan niet mogelijk is. De pinpas en pincode van deze rekening kunnen dan gebruikt worden door naasten of familieleden die de boodschappen doen.

Spaarrekening

Op een spaarrekening is het geld van de oudere veiliger. Boek daarom in overleg met de oudere geld over van de betaalrekening naar een spaarrekening. Zo wordt gezorgd dat er geen duizenden euro’s op de betaalrekening staan.

Levenstestament

In een levenstestament kan een oudere vastleggen wie de financiën mag beheren indien dit nodig is. Zo kunnen hier geen misverstanden over verstaan en weet de oudere zeker dat het iemand is de ze kunnen vertrouwen. Zo wordt het risico op financieel misbruik aanzienlijk beperkt.

Het vier ogen principe

Wanneer iemand anders de financiën van een oudere gaat beheren, kan uit voorzorg een ander benoemd worden die meekijkt. Dit is ter controle voor de oudere, maar ook voor degene die de financiën beheert. Het is namelijk een prettig gevoel dat er iemand is die ziet dat alles eerlijk voor de oudere geregeld wordt.

Bewindvoerder

Soms is het juist beter om de financiële zaken door een professioneel bewindvoerder of een mentor te laten uitvoeren. Zo worden naasten en familieleden hier niet mee belast.

Wat is financieel misbruik van ouderen?

Financieel misbruik is het ongeoorloofd gebruik van bezittingen van een oudere. Ongeoorloofd betekent dat het niet mag. Diefstal van geld of sieraden, pinpasfraude, misbruik van machtigingen en gedwongen testamentwijziging zijn voorbeelden van financieel misbruik. Financieel misbruik begint meestal klein. Maar kan al snel ernstige vormen aannemen.

Welke signalen kunnen wijzen op financieel misbruik?

  • betaalachterstand: huur, energie, rekeningen
  • geldgebrek
  • weigeren informatie te geven over financiële omstandigheden
  • ontbreken van geld en/of goederen
  • onverklaarbare geldopnames of kosten
  • verdwijnen van waardevolle spullen
  • afgesloten van gas en elektra
  • brieven van incassobureaus

Ik maak me zorgen om een oudere

Misschien heb je wat signalen opgevangen. Goed dat je aandacht besteedt aan het signaal dat je hebt opgemerkt. Je kunt iets doen door alert te reageren op een signaal, ook als je het niet zeker weet. Dit is wat je kunt doen:

Praat met de oudere

Als je vermoedt dat een oudere die je kent financieel wordt misbruikt, is het goed dat je erover begint. Dit kan moeilijk zijn, omdat je meestal niet weet wat er precies aan de hand is. Daarnaast kan een slachtoffer zich schamen en het probleem verborgen willen houden. Het kan ook voorkomen dat jouw vermoeden niet klopt. Toch is het beter om daar achter te komen. Als er wel sprake is van financieel misbruik, kun je samen de volgende stap bespreken of misschien zelf een oplossing bieden.

Bel Veilig Thuis op 0800-2000

Veilig Thuis is er voor iedereen die direct of indirect te maken heeft met financieel misbruik. Wil je advies en hulp voor iemand anders? Bel ons en je kunt je vragen stellen of je hart luchten. Je krijgt een hulpverlener aan de lijn, die aandachtig naar jouw verhaal luistert. Deze hulpverlener zet alles voor je op een rij, beantwoordt jouw vragen en geeft je advies. Ook kijkt de hulpverlener samen met jou welke professionele hulp er nodig is. Als je wilt, kun je anoniem blijven. Bel 0800-2000 (gratis en 24/7 bereikbaar).